Όταν αναφερόμαστε στην έννοια ψυχοσωματικά συμπτώματα εννοούμε κάθε είδους σωματική ενόχληση, για παράδειγμα έναν πόνο σε κάποιο μέρος του σώματος, το οποίο θεωρείται ότι προκαλείται από ψυχολογικό στρες χωρίς να συνδυάζεται με συγκεκριμένη οργανική παθολογία.

Ιστορικά ο όρος «ψυχοσωματικός» συνδέεται με το Γερμανό ψυχίατρο Heinroth, ο οποίος μόλις στις αρχές του δεκάτου ένατου αιώνα χαρακτήρισε την αϋπνία ψυχοσωματική. Εξαιρετικό ενδιαφέρον, επίσης, προκαλεί το γεγονός ότι ο Πλάτωνας είχε ήδη συλλάβει την έννοια αναδεικνύοντας την περιορισμένη ικανότητα των γιατρών να θεραπεύσουν την ασθένεια, διότι παραβλέπουν να μελετήσουν την ολότητα, μιας και το μέρος δεν μπορεί ποτέ να γίνει καλά αν δε γίνει πρώτα καλά το όλο.

Αυτή η ιδέα της Αρχαίας Ελλάδας ταιριάζει με την μοντέρνα άποψη του όρου, τη λεγόμενη ολιστική ιατρική σε αντίθεση με την κλασική ιατρική. Σύμφωνα με αυτήν, ψυχή και σώμα είναι δυο αλληλένδετα και αλληλοεξαρτώμενα συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού, που το ένα επηρεάζει το άλλο και διαχωρίζονται μόνο για τεχνητούς λόγους ανάλυσης και μελέτης, αλλά στη φύση παραμένουν ενωμένα και αδιαίρετα. Έτσι, κάθε αρρώστια θεωρείται ότι δεν έχει μία αλλά πολλές αιτίες, είναι δηλαδή το αποτέλεσμα συνδυασμού και διαντίδρασης τριών τομέων, των βιολογικών, των ψυχολογικών και των κοινωνικών.

Τα ψυχοσωματικά προβλήματα, λοιπόν, που συχνά ακούμε γύρω μας ή βιώνουμε αναφέρονται στην ψυχοσωματική διαταραχή, δηλαδή σε μια πάθηση του οργανισμού στην αιτιολογία της οποίας σημαντικό ρόλο παίζουν οι ψυχολογικοί παράγοντες. Η έναρξη ή η επιδείνωση αυτών των σωματικών συμπτωμάτων, είτε έχουν ξεκάθαρη οργανική παθολογία (π.χ. έλκος στομάχου), είτε όχι (π.χ. ημικρανίες) σχετίζεται άμεσα με συγκεκριμένα περιβαλλοντικά ερεθίσματα με ψυχολογική σημασία.

Ενδεικτικά ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι τα ακόλουθα: παχυσαρκία, πονοκέφαλοι (κεφαλαλγίες τάσης και ημικρανίες), ζαλάδες, αϋπνία, έλκη (γαστρικό και δωδεκαδακτυλικό), ταχυκαρδία, αρρυθμία, άσθμα τσιμπήματα στο στήθος, φτερουγίσματα στην καρδιά, σφίξιμο στο στομάχι, σύνδρομο παλινδρόμησης, σφίξιμο των δοντιών (κροταφογναθικό σύνδρομο), μυρμηγκιάσματα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, επώδυνη εμμηνορρυσία σπαστική κολίτιδα, σεξουαλικά προβλήματα, σύνδρομο χρόνιας κοπώσεως, δερματοπάθειες (π.χ. ακμή, έκζεμα, ψωρίαση), προβλήματα μνήμης, ανορεξία, βουλιμία, συχνοουρία κ.α.

Εκεί όπου ο κάθε οργανισμός έχει μια οργανική προδιάθεση (π.χ. κεφάλι, στομάχι, δέρμα) είναι πιο πιθανό να εκδηλωθεί το ψυχοσωματικό σύμπτωμα ως αντίδραση στο παρατεταμένο και διαρκές άγχος, ή ψυχική πίεση που βιώνει το τελευταίο διάστημα και που μπορεί να διαρκεί από κάποιους μήνες έως και χρόνια. Επιθυμίες που φοβούνται να εκφραστούν, καταπιεσμένα συναισθήματα, ανεκπλήρωτες προσδοκίες, και απωθημένες σκέψεις καλά κρυμμένες, που πολύ συχνά δεν έχουμε τη δύναμη να τις αντιμετωπίσουμε, βρίσκουν την έκφραση τους μέσα από το σώμα, κάνοντας με αυτόν τον τρόπο αισθητή την παρουσία τους και τονίζοντας τη μεγάλη σημασία για το άτομο διαχείρισής τους.

Η ψυχοθεραπεία και η συμβουλευτική αποσκοπούν στο να καταφέρει το άτομο να εκφράσει την πραγματική φωνή της ψυχής του, όσο και αν προσπαθεί να την αγνοήσει ή να μειώσει την αξία και την έντασή της. Αυτό επιτυγχάνεται άμεσα και αποτελεσματικά, αρκεί ο καθένας να έχει πραγματικά τη θέληση να ακούσει τον εσωτερικό του εαυτό και να αλλάξει τη στάση του, εφόσον κρίνει ότι χρειάζεται.