Φοβία ονομάζουμε έναν επίμονο και παράλογο φόβο για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο (έμψυχο ή άψυχο), μέρος, συμβάν ή κατάσταση. Παρά το γεγονός ότι το άτομο παραδέχεται ότι οι φόβοι του είναι υπερβολικοί, εντούτοις επιθυμεί έντονα την αποφυγή τους ή τους υπομένει με έντονο άγχος και δυσφορία, ενώ συνήθως συνοδεύονται και από κρίσεις πανικού.

Φοβική αντίδραση μπορεί να αναπτύξει κάθε άνθρωπος για κάτι σε κάποια στιγμή της ζωής του, όπως για παράδειγμα η ανάπτυξη του φόβου για τα ποντίκια στην ηλικία των 20 ετών. Αυτή η συμπεριφορά θεωρείται ψυχική διαταραχή, μόνο όταν επηρεάζει σημαντικά την ικανότητα του ατόμου να ανταποκριθεί στις καθημερινές του δραστηριότητες και σχέσεις δημιουργώντας μια έντονη υποκειμενική ενόχληση.

Πιο συγκεκριμένα, διακρίνονται τρεις τύποι φοβιών. Η αγοραφοβία, η ειδική και η κοινωνική φοβία. Η πρώτη (αγοραφοβία) αφορά το φόβο ενός ατόμου κάθε φορά που βρίσκεται σε δημόσιους χώρους ή συνθήκες από όπου η διαφυγή δεν είναι εύκολη ή δεν υπάρχει δυνατότητα βοήθειας σε περίπτωση εμφάνισης κρίσης πανικού. Η δεύτερη (ειδική φοβία) αφορά τον φόβο συγκεκριμένων αντικειμένων ή καταστάσεων. Τέτοια μπορεί να είναι τα ζώα (αράχνες, κατσαρίδες κ.α.), το φυσικό περιβάλλον (ύψος, νερό κ.α.), το αίμα, οι ενέσεις ή τα τραύματα και διάφορες καταστάσεις, όπου επικρατεί ο φόβος ότι μπορεί να προκαλέσουν κάποια σωματική βλάβη (οδήγηση, τούνελ, πτήσεις με αεροπλάνα, χρήση ασανσέρ κ.α.

Ο τρίτος τύπος φοβίας (κοινωνική φοβία) αναφέρεται στο φόβο ταπείνωσης και αμηχανίας του ατόμου κάθε φορά που πρόκειται να εκτελέσει κάτι απέναντι σε κοινό. Το άτομο αισθάνεται εκτεθειμένο στην παρατήρηση, κριτική και έλεγχο των άλλων ειδικά όταν αυτοί οι άλλοι δεν είναι γνωστά του πρόσωπα και φοβάται ότι θα αντιληφθούν το άγχος που νιώθει, και θα το θεωρήσουν αδύναμο. Ο ίδιος νιώθει ότι θα πανικοβληθεί και δε θα καταφέρει να εκφραστεί ή να κάνει κάτι δημόσια και σωστά (να γράψει, να πιει κ.α.). Ως αποτέλεσμα εμφανίζονται έντονα σωματικά συμπτώματα (ιδρώτας, αύξηση παλμών, κοκκίνισμα κ.α.) ή ακόμα και κρίσεις πανικού.

Όσον αφορά την προσωπικότητα των ατόμων με διαταραχή κοινωνικού άγχους, συνήθως είναι άτομα ιδιαίτερα ευαίσθητα στην κρίση, την εκτίμηση και απόρριψη των άλλων, έχουν χαμηλή εικόνα για τον εαυτό τους, δυσκολεύονται να τον υπερασπιστούν και να διεκδικήσουν κάτι, αποφεύγουν τη βλεμματική επαφή και συνήθως εκφράζουν το άγχος τους με ιδρωμένα χέρια, τρεμούλιασμα στη φωνή τους κ.α.

Οι φοβίες ταλαιπωρούν περισσότερο τις γυναίκες από τους άνδρες και η ηλικία έναρξής τους ποικίλλει. Συνήθως εμφανίζονται σε παιδιά και εφήβους κάτω των 18 ετών, αλλά μπορεί να εκδηλωθούν και σε νεαρή ηλικία γύρω στα 25 χρόνια, ενώ διαρκούν τουλάχιστον 6 μήνες.

Όπως σε άλλες ψυχικές διαταραχές, έτσι και στις φοβίες δε διαφαίνεται μία ενιαία αιτιολογία, αλλά περισσότερο ένας συνδυασμός αιτιολογικών παραγόντων (βιολογικών, ψυχολογικών, κληρονομικών). Παρόλ’ αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν άμεσα και αποτελεσματικά με ψυχοθεραπεία (συστημική, γνωστικοσυμπεριφορική, προσωποκεντρική κ.α.), η οποία βοηθά το άτομο να διαχειριστεί το φόβο του και συμβάλλει στην αλλαγή της εικόνας που έχει για τον εαυτό του και στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησής του.