Διάγνωση: Μύθοι και πραγματικότητα

…«Γεια σου κυνηγέ» είπε το νεαρό λιοντάρι.

«Θεούλη μου», φώναξε ο κυνηγός, «ένα θηριώδες λιοντάρι, ένα επικίνδυνο λιοντάρι, ένα λιοντάρι που βρυχάται, ένα αιμοσταγές, ανθρωποφάγο λιοντάρι».

«Δεν είμαι ένα ανθρωποφάγο λιοντάρι», είπε το νεαρό λιοντάρι. «Εγώ τρώω λαγούς και βατόμουρα».

«Καμία δικαιολογία», είπε ο κυνηγός. «Θα σε πυροβολήσω».

«Όμως, εγώ παραδίνομαι», είπε το νεαρό λιοντάρι και σήκωσε τα πόδια του ψηλά.

«Μην είσαι ανόητος», είπε ο κυνηγός. «Που ακούστηκε ποτέ ένα λιοντάρι που παραδίνεται. Τα λιοντάρια δεν παραδίνονται, τα λιοντάρια μάχονται μέχρι τέλους. Τα λιοντάρια τρώνε τους κυνηγούς! Άρα τώρα πρέπει να σε πυροβολήσω και να σε κάνω ένα όμορφο χαλάκι και να σε βάλω μπροστά στο τζάκι μου και τις κρύες νύχτες του χειμώνα θα κάθομαι πάνω σου και θα ζεσταίνω ζαχαρωτά».

«Καλά, Θεούλη μου, δεν είσαι αναγκασμένος να με πυροβολήσεις», είπε το νεαρό λιοντάρι. «Θα γίνω το χαλάκι σου και θα ξαπλώσω μπροστά στο τζάκι σου και δεν θα κουνιέμαι καθόλου και μπορείς να κάθεσαι πάνω μου και να ζεσταίνεις όσα ζαχαρωτά θέλεις. Λατρεύω τα ζαχαρωτά»… 

Σύμφωνα με το λεξικό ψυχολογικών όρων, η έννοια της διάγνωσης ορίζεται ως ο καθορισμός της φύσης και έκτασης μιας συγκεκριμένης οργανικής, νοητικής ή συγκινησιακής διαταραχής. Με βάση αυτόν τον ορισμό αναπτύχθηκε μία θεωρία κατηγοριοποίησης και ετικετοποίησης ποικίλων συμπτωμάτων, που είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη στο σύγχρονο δυτικό κόσμο. Αποτέλεσμα αποτελεί η δημιουργία δύο εργαλείων ταξινόμησης, το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-IV) που εκδίδεται από την Αμερικάνικη Ψυχιατρική Ένωση (A.P.A.) και η Διεθνής Ταξινόμηση Ασθενειών (ICD-10) που εκδίδεται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (W.H.O.).

Ο ορισμός αυτός, όμως, έχει κατά καιρούς συναντήσει διάφορα εμπόδια. Η Ψυχοδιαγνωστική ενδιαφέρεται για φαινόμενα που δύσκολα παρατηρούνται στην πραγματικότητα. Έτσι, για να υπερπηδήσει αυτό το εμπόδιο, ο εξεταστής είναι υποχρεωμένος να ακολουθήσει μία συγκεκριμένη μεθοδολογία και να μην αποκλίνει από αυτήν, ενώ ταυτόχρονα, ο πελάτης θα πρέπει να φέρεται με όσο το δυνατόν πιο αβίαστο και αυθόρμητο τρόπο χωρίς να χρησιμοποιεί, ανάλογα με τα κίνητρά του, τη δική του κρίση. Παράλληλα, μέσα από τη διάγνωση, επιδιώκουμε ως «ειδικοί» τη λήψη απόφασης για τις ικανότητες του «ασθενούς» που ο ίδιος επιδεικνύει στην καθημερινότητά του, ενώ κατ΄ εξοχήν η συνθήκη της διάγνωσης, έχοντας ως εργαλεία της τεστ αξιολόγησης και ερωτηματολόγια, ελάχιστα προσομοιάζει με μία κατάσταση της πραγματικότητας.

Το αποτέλεσμα είναι οι εξεταζόμενοι και ιδιαίτερα τα παιδιά να βιώνουν αυτή τη συνθήκη δυσάρεστα προκαλώντας τους άγχος και ανησυχία, γεγονός που τελικά δυσχεραίνει την ίδια τη διαδικασία της διάγνωσης και αλλοιώνει το αποτέλεσμά της. Επιπλέον, η συμπεριφορά του πελάτη εξετάζεται ξεκομμένα, αλλά αυτό που θα προκύψει δεν είναι ξεκομμένο από τη ζωή του, αντιθέτως επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητά του από εδώ και πέρα.

Σήμερα, παρά τα εμπόδια και τις αρνητικές συνέπειες, η Ψυχοδιαγνωστική είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη και η χρησιμότητάς της για τη θεραπεία δεν αμφισβητείται. Το γεγονός αυτό, όμως, έχει οδηγήσει σε μία έντονη τάση ταμπελοποίησης του ατόμου και αναγωγής της κάθε του συμπεριφοράς σε έκφραση της «διαταραχής» που του έχει διαγνωσθεί. Πολύ εύκολα οι «ειδικοί» με βάση τα εγχειρίδια κάνουν διαγνώσεις και βάζουν ταμπέλες προσπαθώντας να ελέγξουν και να εξηγήσουν οποιαδήποτε συμπεριφορά του «ασθενούς», ακόμα και αυτές που δεν παρατηρούνται, αλλά είναι πιθανές να εκδηλωθούν στο μέλλον. Αγνοούν, έτσι, και βάζουν σε δεύτερη μοίρα το πόσο πολύπλοκος και μοναδικός είναι ο κάθε άνθρωπος, καθώς και πόσο διαφορετικά αλληλεπιδρά ο καθένας με το περιβάλλον του, μη λαμβάνοντας υπόψη την πιθανότητα να έχουν κάνει και οι ίδιοι λάθος.

Από την άλλη, οι πελάτες έχουν ανάγκη από μια «αυθεντία» να τους πει με αντικειμενικό τρόπο από τι πραγματικά πάσχουν, προσπαθώντας έτσι να εξηγήσουν συμπεριφορές και στάσεις που μέχρι τώρα ήταν ανεξήγητες και ανάγοντας ό, τι τους συμβαίνει σε αποτέλεσμα αυτής της διαταραχής. Ιδιαίτερα, οι γονείς, ανακουφισμένοι που έχουν στα χέρια τους τη γνωμάτευση του παιδιού τους και παρακινημένοι από την έντονη επιθυμία τους να το βοηθήσουν, συμπεριφέρονται με τρόπο που αρμόζει στη συγκεκριμένη διαταραχή, σαν αυτή να καθορίζει και να επηρεάζει άμεσα τη ζωή του παιδιού τους από εδώ και στο εξής. Ξεχνούν, δηλαδή, ότι το παιδί τους δεν είναι μόνο η διάγνωση που του δόθηκε, αλλά, έχει και άλλες συμπεριφορές, χαρίσματα, ικανότητες, ανάγκες, επιθυμίες που δεν ορίζονται μέσα από αυτήν.

Παρομοίως, οι δάσκαλοι πιεσμένοι από προβληματικές συμπεριφορές, όπως οι μαθησιακές δυσκολίες και η διαταραχή έλλειψης προσοχής και υπερκινητικότητας, που δεν ξέρουν πώς να τις αντιμετωπίσουν, θεωρούν τη γνωμάτευση τη μόνη σωτήρια λύση. Συνέπεια όλων αυτών είναι, τα παιδιά να κατηγοριοποιούνται και να ετικετοποιούνται σε μια ηλικία πολύ ευαίσθητη και κρίσιμη για τη μετέπειτα ζωή τους, γεγονός που δεν τα βοηθάει να γνωρίσουν νέες πτυχές του εαυτού τους και να αναπτύξουν καινούριες συμπεριφορές και δεξιότητες.

Είναι πολύ σημαντικό, λοιπόν, ως «ειδικοί» να είμαστε προσεκτικοί όταν κάνουμε διαγνώσεις και προετοιμασμένοι ότι είναι πιθανό να συναντήσουμε όχι μόνο ανθρωποφάγα λιοντάρια, αλλά και λιοντάρια που τρώνε λαγούς, βατόμουρα, παραδίνονται και τους αρέσουν τα ζαχαρωτά. Για να το πετύχουμε αυτό, επίσης, χρειάζεται να αξιοποιούμε και τη βοήθεια κοντινών προσώπων, όπως ο σύντροφος, ο γονέας ή ο δάσκαλος καθιστώντας τους παρατηρητές της αναφερόμενης ως προβληματικής συμπεριφοράς στο φυσικό της περιβάλλον αλλά και της δικής τους συμπεριφοράς που τυχόν επηρεάζει και επηρεάζεται από την «προβληματική» συμπεριφορά. Παράλληλα, χρειάζεται να δίνουμε και μεγάλη προσοχή στον τρόπο με τον οποίο συζητάμε με τον πελάτη για τη διάγνωση που αποφασίσαμε, τονίζοντας ότι εκτός από το κομμάτι της διαταραχής, ο ίδιος έχει και άλλα κομμάτια εξίσου σημαντικά και βοηθητικά για τη μετέπειτα ζωή του.

Βιβλιογραφία

Σιλβερστάιν, Σ. (2008). Λαφκάντιο Το λιοντάρι που ήξερε να πυροβολεί. Εκδόσεις Δωρικός.

Σημειώσεις από το εργαστήριο του Ζήση Τ. με τίτλο «Η ψυχοδιαγνωστική ως διάδραση – Συνηγορία υπέρ μιας άλλης «διαγνωστικής» στην Επιστημονική Διημερίδα της Σ.Ε.Β.Ε. «Δια…Γνώσεις μια συνάντηση γονέων, δασκάλων, ειδικών και οικογενειακών θεραπευτών», Δεκέμβριος 2011.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *